Hoe het gaat met de seksuele ontwikkeling van Nederlandse jongeren? Best goed! We zien weinig tienerzwangerschappen en een grote openheid over seks. "Er heersen weinig schuld- en schaamtegevoelens op seksueel gebied", aldus een expert van de Rutgers Nisso Groep.

Het blijkt niet zo te zijn dat jongeren tegenwoordig eerder of meer met seks bezig zijn dan de jeugd 10 jaar geleden, maar het is wel meer zichtbaar: "Er wordt meer over gesproken, op sociale sites en op tv is het veel meer een thema." In reclame wordt daar vrolijk aan meegedaan. Sex sells, of trekt op z'n minst aandacht.

Overdaad
Seks is overal. In de VS bevat meer dan 75% van de prime-time tv-programma's seksuele inhoud, 40% van de songteksten maakt seksuele verwijzingen, tijdschriften voor tieners besteden gemiddeld 2,5 pagina per nummer aan seks, foto's op sociale netwerken zijn vaak seksueel suggestief. De helft van de 10-17-jarigen zag het afgelopen jaar porno online. In modereclame is veel naakt te zien en spam die inhaakt op erectiestoornissen, is nauwelijks te vermijden.

Toen aan Amerikaanse 14-16-jarigen gevraagd werd naar hun bronnen voor informatie over seks, noemde meer dan de helft media, met name televisie. Door gephotoshopt, naar de porno-industrie gemodelleerd bloot in reclame, gaan meisjes een niet bestaand ideaalbeeld nastreven, zo merken psychologen, die het verschijnsel ook wel 'bimboficatie' noemen.

Seksuele voorlichting via media
Het besef dat de weergave van seks in de media onrealistisch is en geen rekening houdt met de gevolgen van seksueel gedrag (en dus een verkeerd rolmodel is), leidde tot een beleidsverklaring van Amerikaanse kinderartsen over het gevaar van boodschappen die de jeugd krijgt via televisie, internet en andere media. "De media zijn misschien wel de belangrijkste seksuele voorlichters tegenwoordig, terwijl scholen en ouders te verlegen zijn om met kinderen over seks te praten," aldus Dr. Victor Strasburger.

Ook in Nederland krijgen jongeren via de media een beeld van ongelijkwaardige rollen van mannen en vrouwen in seks en relaties, zo bleek uit onderzoek dat Ronald Plasterk in zijn tijd als OCW-minister liet uitvoeren. Of het zien van die beelden samenhangt met de opvattingen en het (seksuele) gedrag van de jongeren, hangt sterk af van de mate waarin jongeren de mediabeelden realistisch of leerzaam vinden.

Ongewenste gevolgen
Het schijnt zo te zijn dat steeds meer jongeren zeggen dat ze seks vies vinden, een gevolg van de overdaad aan seks waar kinderen mee geconfronteerd worden op momenten dat ze daar niet zelf voor kiezen. Onverwachte vleeskleurige beelden leiden op z'n minst tot een ongemakkelijk gevoel, zeker met anderen in de buurt.

In Amerika spreekt het initiatief SPARK (Sexualization Protest: Action, Resistance, Knowledge) zich uit tegen de seksualisatie van meisjes. Inmiddels is ook wetenschappelijk onderbouwd dat expliciete seksuele elementen er niet voor zorgen dat advertenties aantrekkelijker worden, soms is er zelfs een omgekeerd effect. Sowieso, echt nodig of functioneel is het meestal niet.

Jongeren nemen de seksualisering in eerste instantie voor lief, maar worden kritischer zodra ze erover in discussie gaan. Praten helpt dus.

Kritiek op media
Al lange tijd is er veel kritiek op en bezorgdheid over media die geseksualiseerde beelden loslaten op kinderen en tieners. Niet geheel terecht, zo lijkt het, want jongeren zijn natuurlijk niet alleen 'slachtoffer', maar ook actief naar dergelijke beelden op zoek. Uit een studie van de Amerkaanse psycholoog Laurence Steinberg kwam naar voren dat de media niet de schuld zijn van de seksualisering van de jeugd.

Jongeren worden meer beïnvloed door factoren binnen de thuissituatie. Ze zoeken schunnige programma's en tijdschriften om aan reeds bestaande begeerten te voldoen, die voor een groot deel bepaald door hoe ze zijn opgevoed.

Bij mediawaakhond Mediawatch UK nuanceren ze deze opvatting, door te stellen dat blootstelling aan seksueel expliciete media op jonge leeftijd kan leiden tot een scala van problemen, zoals een laag zelfbeeld, eetstoornissen en seksueel overdraagbare aandoeningen.

Nederland als voorbeeld
In de VS kijken ze vol bewondering naar Nederland, waar een vriendje of vriendinnetje gewoon mag blijven overnachten. Socioloog Amy Schalet vergelijkt (pdf) de verbiedende en angstige Amerikaanse visie met die van Nederlandse ouders, die de gevaarlijke en moeilijke kanten van seksualiteit van tieners relativeren. In tegenstelling tot wat verwacht wordt, leidt onze vrije houding juist tot gezond gedrag: heel veel minder soa's en tienermoeders dan in de VS.

Tot slot nòg een quote vanuit het Rutgers Nisso-kenniscentrum, genoteerd door De Telegraaf: "Jongeren moet je informatie geven, zodat ze hun eigen conclusie kunnen trekken en als ze dan iets zien, bijvoorbeeld in de media, niet denken 'dit is de norm, zo moet ik me gedragen', of toegeven aan groepsdruk." Gewoon, met respect voor de 'gevoelens' van jongeren uitleg geven, erover praten.

Als ze ook op dit gebied wijzer zijn, zien jongeren seksueel getinte reclame niet als informatie, maar als onschuldig vermaak.

Dennis Hoogervorst

Dit artikel is ook verschenen op Young Marketing (met een interessante verzameling beelden van seks in reclame) en in MarketingTribune.