Home » Artikelen » Onder professoren: Michel Walrave

Onder professoren: Michel Walrave

Mijn Kind Online sprak met Michel Walrave, professor Communicatiewetenschappen en verantwoordelijk voor de onderzoeksgroep MIOS aan de Universiteit Antwerpen. Wat zijn volgens hem de kansen en risico’s van sociale media voor kinderen? Samen met Joris van Ouytsel schreef hij in opdracht van Mediawijs.be het handboek Mediawijs Online over jongeren en sociale media. 

Mijn Kind Online sprak met Michel Walrave, professor Communicatiewetenschappen in Antwerpen. Wat zijn volgens hem de kansen en risico’s van sociale media voor kinderen?

In uw boek schrijft u over het managen van je online reputatie. Hoe belangrijk is dat?

“Dat is heel belangrijk. Je moet je afvragen of wat van je online te vinden is een positief en gewenst beeld geeft. Zijn er afbeeldingen te vinden van bepaalde feesten? Kijk er eens met afstand naar en vraag je af of de informatie representatief is om te delen met de buitenwereld. Hoe kom je over en welke talenten wil je meer tot hun recht laten komen? Dat laatste kun je doen door bijvoorbeeld een blog te beginnen of je kennis en ervaring te delen op gespecialiseerde websites. Het is goed om een visie te ontwikkelen over hoe je online over wilt komen.” 

Hebben jongeren voldoende mogelijkheden om hun reputatie te managen? Als een foto eenmaal gedeeld is, is het moeilijk om die weer te verwijderen.
“Dat is absoluut waar. We hebben een experiment gedaan in het kader van een onderzoek waarbij we een aantal pestsituaties hebben nagebootst. Onderzoekers maakten nepprofielen aan om elkaar te kunnen pesten. Het ‘slachtoffer’ diende een klacht in bij Facebook en providers van andere sociaalnetwerksites waar het onderzoek liep. Als ze al reageerden, dan gebeurde dit heel traag. Het is soms een lijdensweg om foto’s, die verspreid zijn, offline te halen. In een cyberpest-situatie of bij sexting gaat de verspreiding als een lopend vuurtje. De reputatie van een jongere kan dan snel aangetast worden en dat kan ernstige gevolgen hebben. Snelheid en efficiëntie is bij ingrijpen daarom juist zeer belangrijk.”

Worden jongeren handiger op sociale media naarmate de leeftijd vordert?
“Ja, ze weten bijvoorbeeld steeds beter hoe ze privacy-instellingen moeten gebruiken. Maar dat blijft jammer genoeg ook best moeilijk. Wij hebben laatst een artikel geschreven voor Mediawijs.be over de tien privacy-settings die je moet kennen, maar het is een echte zoektocht om bepaalde informatie te vinden. Laat staan hoe dat is voor een jongere die wil starten met Facebook.”

Wat wilt u met uw boek bereiken?
“Soms durven mensen online meer te zeggen dan face to face. Het is daarom zeer belangrijk om de impact in te schatten van woorden en beelden die je online deelt. Daarom combineren we in het boek zowel inzichten uit onderzoek als concreet advies om met gevoelige situaties om te gaan. De thema’s die aan bod komen zijn in verschillende perioden van het leven van opgroeiende jongeren belangrijk. De gids groeit als het ware met de jongere mee. We besteden eerst aandacht aan online identiteit, vriendschappen online, liefdesrelaties, maar ook bepaalde risico’s, zoals cyberpesten. Jongeren groeien ook op als consumenten. Daarom bespreken we ook verschillende vormen van reclame waarmee kinderen en tieners op het internet geconfronteerd worden. Kortom diverse kansen maar ook risico’s die op verschillende momenten van het leven van jongeren belangrijk zijn, komen aan bod.” 

Worden jongeren op school of thuis wel goed begeleid?
“We krijgen steeds meer vragen van verenigingen, ouders en leraren over bepaalde thema’s.

In dit boek proberen we daarom twee zaken samen te brengen: we geven een overzicht van de wetenschappelijke kennis op een zo toegankelijk mogelijke manier. Wat weten we over bepaalde fenomenen waarover je leest in de media of waar je zelf mee geconfronteerd wordt thuis of in de klas. Wat is de hype, of de mythes, en wat zijn de feiten die we kennen uit wetenschappelijk onderzoek?

Het tweede aspect waarop het boek focust is; wat kun je eraan doen en welk advies geven we mee? In het boek brengen we daarom bij verschillende thema’s suggesties om gesprekken of lessen te starten en hoe je kunt ingrijpen bij bepaalde problemen. Het is belangrijk dat ouders proactief, in onverdachte omstandigheden over online activiteiten praten, net zoals men over sportactiviteiten of andere hobbies praat. Internet en gsm hebben namelijk zo’n belangrijke plaats in het leven van jongeren, dat positieve en negatieve ervaringen best ook besproken worden. Door als ouder of leraar te tonen dat je je interesseert in die thema’s, openstaat voor discussie over wat jongeren online meemaken, weten ze dat ze bij jou terecht kunnen, ook wanneer er een probleem is.” 

Kunt u een voorbeeld noemen waar veel over wordt geschreven, maar waarbij de werkelijkheid anders ligt?
“Er is een beeld dat groomers heel agressief te werk gaan. Maar uit politie rapporten en uit onderzoek blijkt dat ze vaak eerst heel subtiel te werk gaan. Ze doen zich soms voor als een ‘bewaarengel’ en tonen begrip voor de problemen die de jongere hen online toevertrouwt. Zo proberen ze stap voor stap het vertrouwen van de jongere te winnen en te misbruiken. Die nuance vindt men zelden terug in de media.”   

Dat sluit aan bij een rapport van EU Kids Online waarin staat dat de sensationele berichtgeving in de media jongeren kan wegleiden bij het werkelijke besef wat er mis kan gaan. Klopt dat?
“Absoluut. Er zou bericht moeten worden over wat de strategieën en kenmerken zijn van groomers, zodat je die tijdig zou kunnen herkennen om snel te kunnen ingrijpen. Er zijn ook redelijk wat misverstanden over bijvoorbeeld sexting en cyberpesten. Ook die gevoelige thema’s willen we bespreekbaar maken.”

Beluister de podcast
Dit artikel geeft de hoogtepunten weer uit het interview dat Remco Pijpers van Mijn Kind Online en Sindy Sumter van de Universiteit van Amsterdam met professor Michel Walrave afnamen. Het interview is als podcast is te downloaden via deze link.  

Het boek Mediawijs Online is voor € 24,99 te bestellen op de website van Lannoo Campus en meer informatie leest u hier

Tags en rubrieken