Home » Artikelen » Portretrecht & hoe je je kind kunt beschermen

Portretrecht & hoe je je kind kunt beschermen

Het gebeurt regelmatig: ouders die tot hun grote schrik ontdekken dat het portret van hun kinderen zomaar gebruikt wordt, zonder dat ze daar expliciet toestemming voor hebben gegeven. Wat kun je doen om dat te voorkomen?

Stomverbaasd was ze, toen een vriendin haar erop wees dat er een foto van haar met haar babyzoontje in een mamablad stond. Nota bene bij een artikel over de bevalling van een ánder. Modeblogger Shirley Visser weet nog steeds niet hoe de Instagram-selfie bij de beeldredactie van het betreffende blad terecht is gekomen. Ze mailde direct met de redactie, daar wisten ze niet meer hoe ze aan die foto kwamen. “Ik had er meer werk van kunnen maken, maar ach, zo erg vond ik het ook weer niet”, zegt Visser. “Als tegemoetkoming hebben ze in het nummer erop mijn blog genoemd, dat vond ik wel genoeg.”

We zetten het liefst elk hoogtepunt van onze kinderen op Twitter, Facebook, Flickr en Instagram, maar vaak vergeten we dat Jan en alleman die foto’s kunnen zien én gebruiken. Zo werd fotograaf Hugo de Jong onlangs slachtoffer van digitale fotodiefstal, toen foto van zijn zoontje Bing (door hem gemaakt en geplaatst op Flickr) door een Canadees bedrijf gebruikt werd als profielfoto op Twitter. Hij maakte bezwaar en de account werd verwijderd. Maar een paar dagen later stond Bing weer online, onder een andere naam dit keer, maar met dezelfde foto.

Eén oproepje voor dit artikel op Twitter en het regende voorbeelden. Van Chantal de Bakker bijvoorbeeld, die al jarenlang probeert de foto van haar spelende kinderen op een camping uit een vakantiebrochure te krijgen. Tevergeefs. “Ik heb het zelfs voor de rechter laten komen, maar omdat er meerdere kinderen op de foto staan, ziet de rechter mijn kinderen als 'toevallige passanten' op een openbare plek. Het maakt dan blijkbaar niet uit dat mijn kinderen prominent op de voorgrond staan.”

Niet vogelvrij

Toch is het niet zo dat je in de openbare ruimte vogelvrij bent. Je privacy is altijd en overal – tot op zekere hoogte - beschermd. Maar de grenzen van die bescherming zijn onduidelijk. Een vrouw die op een feest halfnaakt werd vastgelegd en daarna diende als illustratie bij een artikel over seksuele grenzeloosheid, kreeg van de rechter gelijk. Hij vond dat ze inderdaad ernstig aangetast was in haar privacy. Een joggende dame met strakke outfit die haar onflatteuze verschijning liever niet in de krant terug zag had minder geluk; de rechter oordeelde dat het belang van vrije nieuwsgaring zwaarder woog dan haar ijdelheid. Als er kinderen in het spel zijn, zijn veel rechters wel geneigd het privacybelang zwaarder mee te wegen, maar feit blijft dat je als ouder een lange adem (en soms ook een dikke beurs) moet hebben om een juridisch gevecht aan te gaan.

Veel mensen pleiten nu voor het aanscherpen van het portretrecht. Lichtend voorbeeld daarin is Zweden, waar het sinds juli vorig jaar verboden is mensen in het openbaar vast te leggen als dat 'obtrusive, intrusive, or hidden' gebeurt. De nieuwe wet maakt het strafbaar om zonder expliciete toestemming beelden te maken die mensen mogelijk schade kunnen berokkenen.

Op Zweedse scholen geldt al langer een strikt fotografie- en filmverbod; daar mogen ouders niet eens het kerstspel van hun kinderen vastleggen wanneer er ook anderen op het materiaal terechtkomen. Overdreven? Wellicht. Maar het voorkomt in elk geval dat je kind over vijftien jaar op internet geconfronteerd wordt met een gênant tafereel dat bedoeld was voor het eigen fotoalbum.


DIT ZEGT DE WET

 

Zodra een persoon herkenbaar op een foto staat, is er volgens de wet sprake van een portret. Het portretrecht geeft je iets van bescherming over hoe die foto's gebruikt worden, afhankelijk van de context waarbinnen de foto gemaakt is. Laat je familiekiekjes maken, dan heeft de fotograaf auteursrecht: de rechten van de foto’s blijven bij de fotograaf. Dat betekent niet dat die ze lukraak overal mag gebruiken of doorverkopen, jij moet daar als ouder toestemming voor geven. Toch gaat dat wel eens mis: een foto van een moeder met haar kroost op de bank, werd door de fotograaf doorverkocht aan een krant, die het beeld prompt gebruikte als illustratie bij een artikel over bijstandsmoeders.

Het is een misverstand dat je met een beroep op portretrecht het fotograferen of filmen in de openbare ruimte kunt tegenhouden. Portretrecht gaat alleen om publicatie van de beelden. Er zijn uitzonderingen: je mag iemand in de openbare ruimte niet stiekem vastleggen én niet in intieme of compromitterende situaties.

Bezwaar maken tegen publicatie kan door een beroep te doen op een 'redelijk belang', meestal is dat privacy. Die weegt bij kinderen zwaarder dan bij volwassenen. De regels voor nieuwsmedia zijn in verband met vrije nieuwsgaring soepeler dan die voor commerciële bedrijven, maar eerdere juridische vonnissen laten zien dat je niet zo maar gelijk krijgt van de rechter: een 'gewone' straatfoto met meerdere kinderen in een speeltuin is niet direct een inbreuk op het portretrecht en mag dus best op dat promotietasje gebruikt worden.


ZO BESCHERM JE JE KINDEREN

 

1)     Stel de privacy-instellingen op Facebook en Instagram zo in, dat alleen je vrienden foto's kunnen zien.

2)     Bedenk bij het plaatsen van iedere foto: zou ik dit kiekje aan een willekeurige voorbijganger op straat laten zien? Is het antwoord 'ja', dan is plaatsing waarschijnlijk onschuldig.

3)     Maak bij een professionele fotoshoot afspraken met de fotograaf over hergebruik. Laat hem schriftelijk (of per e-mail) bevestigen dat hij de foto's niet aan derden doorverkoopt.

4)     Maakt iemand foto's van je kind in de speeltuin of andere openbare plek, vraag dan vriendelijk waar de foto's voor bedoeld zijn. Vind je het vervelend, vraag dan of de fotograaf jouw kind niet fotografeert. Hij hoeft hier overigens (mits er meerdere kinderen opstaan) geen gehoor aan te geven.

5)     Noteer de contactgegevens van de fotograaf en vraag hem wanneer de foto gepubliceerd wordt. Zo kan je nog een e-mail sturen en vragen of je de foto vooraf mag zien.

6)     Soms kan het helpen een redactie van een krant of tijdschrift te laten weten dat je niet wilt dat ze een eerder gepubliceerde foto van jouw kind nogmaals gebruiken. Elke beeldredactie heeft een archief van tienduizenden foto's, ze kunnen bij iedere foto noteren of het gebruik toegestaan is, en in welke context. Zo voorkom je dat een foto die (met toestemming) gemaakt is op het schoolplein voor bij een artikel over de begin van het schooljaar, een maand later (zonder toestemming) verschijnt bij een stuk over kinderen die gepest worden.

7)     Wanneer een fotograaf echt een portret van jouw kind maakt, kan hij bij aanlevering aan de krant aangeven dat de foto niet hergebruikt mag worden. Vraag hem dit ook te doen. Maak dit soort afspraken vóórdat hij de foto maakt, achteraf onderhandelt het een stuk lastiger.

Bronnen: Arnoud Engelfriet, Ius Mentis 

Annemiek Verbeek
Tags en rubrieken