Home » Artikelen » YouTube-sterren schitteren met de illusie van de alledaagsheid

YouTube-sterren schitteren met de illusie van de alledaagsheid

Vloggers zijn bij jongeren razendpopulair. Volwassenen vinden hun YouTube-filmpjes vaak saai en snappen niet wat er leuk aan is. Dr. Linda Duits, blogger en expert jongerencultuur, duidt de aantrekkingskracht en doorprikt het beeld dat deze doodnormale jongeren op eigen kracht van zero tot hero zijn gegaan. 

Vroeger fronsten volwassenen hun wenkbrauwen over de muzieksmaak van de jeugd. Wat een takkeherrie, hoe kan je daar nou naar luisteren! Die tijden zijn voorbij. Ouders nemen hun kinderen mee naar festivals; muziek is nauwelijks meer een bron van conflict. Met onbegrijpelijke herrie kun je je dus niet meer onderscheiden van je ouders. Dat willen jongeren wel. Wat is er nou fijner dan samen met je vrienden iets leuk vinden dat die ouwelui niet snappen?

Enzo Knol is een fenomeen dat voor veel volwassenen volkomen onbegrijpelijk is. Niet omdat hij herrie maakt of andere schokkende dingen doet. Sterker nog, volwassenen vinden zijn werk ontzettend saai. Ze snappen niet dat het jongeren kan boeien om twintig minuten lang te kijken naar een 22-jarige jongen uit Assen die een ei kookt, trampoline springt of een poes aait. Maar Enzo Knol is waanzinnig populair onder tieners. Als beroemdste vlogger van Nederland heeft hij meer dan 670.000 abonnees.

Van zero tot hero

Vloggers hebben de oude YouTube-slogan ‘broadcast yourself’ letterlijk genomen. Ze filmen hun dagelijks leven. Amateurvideo’s waarin vrijwel niets spannends gebeurt, en daar elke dag honderdduizenden jongeren mee vermaken. Het lijkt wel alsof Enzo Knol en zijn medevloggers als Teske de Schepper tegen alle wetten van jeugd & media ingaan. Het is niet gelikt, het is niet straat, het is niks bijzonders. Het is ontzettend alledaags.

Het succes is gigantisch. Op fandagen ontmoeten vloggers duizenden uitzinnige volgers. Quote schat dat Enzo Knol in 2014 €350.000 verdiende aan zijn roem. Het gaat hier om doodgewone Nederlandse jongeren die op eigen kracht via sociale media beroemd zijn geworden. Het is het plaatje dat wordt geschetst door de vloggers zelf en dat door YouTube wordt benadrukt. Het is een beeld waar conventionele media gretig over schrijven: van zero tot hero! Helaas klopt het niet.

De constructie van authenticiteit
In de vroege dagen van YouTube liepen rollen door elkaar. We danken er termen als prosumers aan: mensen die niet alleen media consumeren, maar ook zelf produceren. Die filmpjes hadden een lage productiewaarde: het was overduidelijk amateurwerk. Dat sloeg aan: gewone gebruikers scoorden hits met hun zelfgemaakte video’s. Die gouden tijd ligt achter ons. Inmiddels is YouTube geprofessionaliseerd. Er werken mensen die deskundig zijn in geld verdienen met media. De stijl van lage productiewaarde is echter gebleven. Er worden nu heel doordachte filmpjes gemaakt die eruit zien alsof ze zo in elkaar zijn geflanst. Het authentieke is volledig geconstrueerd.

Dat betekent niet dat Enzo Knol een acteur of een mythe is. Hij is daadwerkelijk zomaar een jongen uit de provincie die gewoon een kanaal is begonnen. Het betekent wel dat hij er niet alleen is gekomen. YouTube nodigt makers van kanalen die snel groeien uit voor een begeleidingstraject. In Quest Psychologie [blendle-link] vertelt zo’n begeleider hoe ze per kwartaal dertig vloggers uit Nederland en Vlaanderen adviseren. Ze leren hen optimaal gebruik te maken van interactiemogelijkheden. Recht in de camera praten en uitnodigen tot commenten zijn stijlkenmerken die doordacht zijn, hoe spontaan ze ook lijken.

Mediawijsheid
Televisie grossiert in het neerzetten van een illusie. Vloggers doen dat ook. Ouders en leerkrachten doen er in het kader van mediawijsheid goed aan samen met jongeren die illusie te bevragen. Het dicht bij jezelf houden, de directe aanspreekvorm en de alledaagse setting (keukentafels, slaapkamers) van vlogs zijn bewuste strategieën om authentiek en bereikbaar over te komen. Het ontrafelen van die constructie is overigens niet voldoende voor een echt kritisch begrip van hoe media werken. Het gaat ook om nadenken over de politieke economie, bijvoorbeeld over de contracten die vloggers ondertekenen met bedrijven als YouTube en Digimove, een internationaal bureau dat YouTube-kanalen ‘vermarkt’ en waarmee Knol al sinds het begin van zijn carrière samenwerkt.

De vraag is natuurlijk of tieners daarop zitten te wachten. Een ster is iemand waarbij je kunt wegdromen. Misschien moeten we pubers dus lekker in hun waan laten. 

Linda Duits

Tags en rubrieken